David Lynch
David Keith Lynch (20 januari 1946 – 16 januari 2025) was een Amerikaanse filmmaker, beeldend kunstenaar, muzikant en acteur. Lynch kreeg veel lof voor zijn films, die vaak worden gekenmerkt door hun surrealistische, droomachtige kwaliteiten. In zijn 58-jarige carrière ontving hij talrijke onderscheidingen, waaronder de Gouden Leeuw voor Lifetime Achievement in 2006 en een ere-Oscar in 2019. In 2007 verklaarde een panel van critici, bijeengeroepen door The Guardian, dat “na alle discussies niemand de conclusie kon weerleggen dat David Lynch de belangrijkste filmmaker van dit moment is”.
Lynch studeerde schilderkunst voordat hij eind jaren zestig begon met het maken van korte films. Zijn eerste speelfilm was de onafhankelijke surrealistische film Eraserhead (1977), die succesvol was als Midnight movie. Hij werd genomineerd voor de Academy Award voor Beste Regisseur voor het biografische drama The Elephant Man (1980) en de mysteriefilms Blue Velvet (1986) en Mulholland Drive (2001). Zijn romantische misdaaddrama Wild at Heart (1990) won de Palme d'Or op het filmfestival van Cannes. Hij regisseerde ook de space opera-bewerking Dune (1984), de surrealistische neo-noir Lost Highway (1997), het biografische drama The Straight Story (1999) en de experimentele film Inland Empire (2006).
Lynch en Mark Frost creëerden de ABC-serie Twin Peaks (1990-1991), waarvoor Lynch werd genomineerd voor twee Primetime Emmy Awards voor Outstanding Directing for a Drama Series en Outstanding Writing for a Drama Series. Lynch was medeschrijver en regisseur van de filmprequel Twin Peaks: Fire Walk with Me (1992) en de limited series revival (2017). Hij heeft ook als acteur gewerkt, onder meer als FBI-agent Gordon Cole in Twin Peaks en als regisseur John Ford in Steven Spielbergs The Fabelmans (2022), en als gastrolspeler in tv-series als The Cleveland Show (2010-2013), Louie (2012) en Robot Chicken (2020, 2022).
Lynch's andere artistieke activiteiten omvatten zijn werk als muzikant, met studioalbums als BlueBOB (2001), Crazy Clown Time (2011) en The Big Dream (2013), en schilder- en fotografieprojecten. Hij heeft de boeken Images (1994), Catching the Big Fish (2006) en Room to Dream (2018) geschreven. Hij regisseerde verschillende muziekvideo's voor artiesten als Chris Isaak, X Japan, Moby, Interpol, Nine Inch Nails en Donovan, en reclamespots voor Calvin Klein, Dior, L'Oreal, Yves Saint Laurent, Gucci en het New York City Department of Sanitation. Als beoefenaar van Transcendente Meditatie (TM) richtte hij de David Lynch Foundation op, die zich inzet voor de financiering van TM-lessen op scholen en sindsdien haar werkterrein heeft uitgebreid naar andere kwetsbare groepen, waaronder daklozen, veteranen en vluchtelingen.
